Opiszemy poniżej kilka gatunków mrówek, z którymi spotykamy się w Polsce najczęściej:

Pierwomrówka łagodna

Jest to owad o ciemnoszarej barwie. Robotnice tego gatunku osiągają 5 mm, samce około 9 mm. a królowe do 11 mm długości. Odżywiają się głównie mszycami i spadzią. Gniazda budują pod ziemią, najchętniej pod kamieniami lub w starym, suchym drewnie. Robotnice tego gatunku stają się często niewolnicami mrówek amazonek.

Mrówka rudnica

Pod tą wspólną nazwą występuje kilka gatunków, rozpoznawanych jedynie przez entomologów i doświadczonych leśników, ma barwę czarnoczerwoną. Robotnice mają 4-9 mm długości, a samce i królowe osiągają długość do 11 mm. Rudnice budują gniazda pod ziemią i nad ziemią, tworząc duże kopce z gałązek, ziemi i igliwia. Mrowiska te należy chronić, bowiem mrówki rudnice niszczą owady-szkodniki, stanowiące ich pokarm.

Mrówka amazonka

Owad ten ma barwę rudą. Królowa osiąga długość 10 mm, robotnice i żołnierze - ok. 7 mm. Mają one mocne, szablaste szczęki. Nie budują własnych gniazd. Zapłodniona samica wchodzi do cudzego gniazda - przeważnie pierwomrówki łagodnej - zabija królową i wykorzystuje robotnice pierwomrówki do pielęgnacji własnych larw. Robotnice i żołnierze amazonki uzupełniają zapas niewolnic, rabując w innych gniazdach poczwarki i przenosząc je do zajętego przez siebie gniazda. Taki najazd może spowodować walki między atakowanymi i atakującymi. Mrówka amazonka, żywiąca się owadami, jest także sprzymierzeńcem człowieka.

Mrówka gmachówka

zwana inaczej koniczkiem, ma około 18 mm długości, barwę czarną z ciemnoczerwonymi nogami. Gniazdo, o wysokości do 10 m, zakłada w drzewach liściastych, martwych lub żywych. Drzewa takie są tak osłabione, że każdy gwałtowniejszy wiatr może je zwalić. Pokarm tych mrówek stanowią mszyce i spadź. Krewniaczka gmachówki europejskiej, żyjąca w tropikalnych lasach Ameryki Południowej, buduje w koronach drzew gniazda wielkości głowy ludzkiej. W budulcu, w cząstkach ziemi znajdują się nasiona różnych roślin, które w tropikalnym klimacie szybko kiełkują i wyrastają na gnieździe - stąd też mrowiska takie zwie się "mrówczymi ogrodami".

Mrówki hurtnice

Spotykamy je także w Polsce. Gatunek Lasius fuliginosus buduje gniazda w starym drewnie, chętnie w dziuplach wierzb, tworząc ścianki komór z trocin, piasku i spadzi. Długość robotnic wynosi ok. 5 mm. Pokarm ich stanowią mszyce i spadź. Zapłodniona samica stara się dostać albo do rodzinnego gniazda lub do gniazda pokrewnego gatunku, gdzie toczy walkę z miejscową królową. Mocniejsza królowa pozostaje w gnieździe i składa jaja. Inny gatunek hurtnic (Lasius niger), trochę mniejszy od omówionych i barwy ciemnobrunatnej, prawie czarnej, buduje swoje gniazda pod darnią, czasem pod korą drzew. Zapłodniona samica wraca do gniazda, zimuje tam, a wiosną składa jaja. W gnieździe, w którym przezimowało kilka zapłodnionych samic, dochodzi wiosną do walki, toczącej się do chwili, gdy na placu boju pozostaje tylko jedna królowa-matka.

Lasius flavus

to hurtnica której osobniki mają długość ok. 4 mm i są barwy bladożółtej. Budują gniazda w ziemi, a ich pokarmem jest spadź mszyc korzeniowych. Zimowe jaja mszyc mrówki przetrzymują w mrowisku, a wylęgłe wiosną mszyce przenoszone są na korzenie roślin i stają się tzw. krowami dla mrówek, które - drażniąc mszyce - powodują wydalanie spadzi.

Mrówki budujące gniazda w ziemi, szczególnie hurtnice, mogą stać się utrapieniem w sadzie lub nawet w domu mieszkalnym. Jeśli w trosce o swoje "krowy" założą mrowisko obok korzeni winorośli, porzeczki lub agrestu - mszyce korzeniowe zniszczą krzew. Jeśli więc krzew więdnie, żółknie i wyraźnie zamiera - trzeba go wykopać i spalić, aby zniszczyć mszyce na korzeniach, a pozostały dół dokładnie spryskać środkiem owadobójczym. Jeśli gniazdo znajduje się w drewnianych, zewnętrznych częściach domu czy altany, należy zalać je ciepłym, rozcieńczonym ałunem, odwarem tytoniu lub nawet kilkoma litrami wrzącej wody, a szpary w drewnianej podłodze tarasu, werandy czy altany spryskać płynnym środkiem przeciwko mrówkom.